นิสิตระดับปริญญาตรี
นิสิตระดับบัณฑิตศึกษา
อาจารย์ / นักวิจัย
บุคคลทั่วไป / ประชาชน
ALL
รู้จัก NotebookLM : AI ผู้ช่วยการอ่านและวิเคราะห์เอกสาร
ผู้เรียบเรียง
ขวัญชนก พุทธจันทร์
บรรณารักษ์ชำนาญการ ฝ่ายบริการ
สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
การพัฒนาปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (Generative AI) ได้ส่งผลต่อกระบวนการจัดการความรู้และการทำงานวิชาการอย่างมีนัยสำคัญ หนึ่งในเครื่องมือที่ได้รับความสนใจอย่างมากคือ NotebookLM ซึ่งพัฒนาโดย Google ภายใต้แนวคิด “AI ที่ยึดโยงกับแหล่งข้อมูลของผู้ใช้” (source-grounded AI)
NotebookLM เป็นพัฒนาการสำคัญของ AI ในบริบทการจัดการความรู้ โดยเน้นความน่าเชื่อถือ การอ้างอิงแหล่งที่มา และการสนับสนุนกระบวนการคิดเชิงวิเคราะห์ เครื่องมือนี้มีศักยภาพสูงในการประยุกต์ใช้ด้านการเรียน การสอน และการวิจัย โดยเฉพาะในงานที่ต้องจัดการเอกสารจำนวนมาก
1. NotebookLM คืออะไร และมีลักษณะเบื้องต้นอย่างไร
NotebookLM (Notebook Language Model) เป็นเครื่องมือ AI สำหรับอ่าน วิเคราะห์ และสังเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารที่ผู้ใช้อัปโหลดเข้าสู่ระบบโดยตรง เดิมพัฒนาภายใต้ชื่อ Project Tailwind ก่อนเปิดให้ใช้งานอย่างเป็นทางการในฐานะผู้ช่วยด้านการอ่านและจดบันทึกอัจฉริยะ
ลักษณะสำคัญของ NotebookLM แตกต่างจากแชตบอตทั่วไป กล่าวคือ ระบบจะประมวลผลเฉพาะ “ชุดข้อมูลต้นทาง” (sources) ที่ผู้ใช้กำหนด เช่น ไฟล์ PDF, Google Docs, เว็บไซต์ หรือสื่อวิดีโอ จากนั้นจึงสร้างคำตอบโดยอ้างอิงจากข้อมูลดังกล่าว ไม่ใช่จากฐานความรู้ทั่วไปเพียงอย่างเดียว กลไกนี้ช่วยลดปัญหาการตอบคลาดเคลื่อน (hallucination) และเพิ่มความน่าเชื่อถือเชิงวิชาการ
ในเชิงโครงสร้างอินเทอร์เฟซ แบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่
Sources: พื้นที่จัดเก็บเอกสารต้นทาง
Chat: พื้นที่สนทนาและตั้งคำถาม
Studio: พื้นที่สร้างเนื้อหาใหม่จากข้อมูลที่มี
2. ฟีเจอร์หลักของ NotebookLM
2.1 การรองรับแหล่งข้อมูลหลายรูปแบบ
ระบบสามารถรับไฟล์เอกสารหลายประเภท เช่น PDF, เอกสารออนไลน์, สไลด์นำเสนอ รวมถึงวิดีโอจาก YouTube และไฟล์เสียง ซึ่งเอื้อต่อการวิเคราะห์ข้อมูลแบบหลายสื่อ (multimodal analysis)
2.2 การตอบคำถามแบบอ้างอิงแหล่งที่มา
ทุกคำตอบสามารถแสดงตำแหน่งอ้างอิงจากเอกสารต้นทางได้อย่างชัดเจน ช่วยให้ผู้ใช้ตรวจสอบย้อนกลับ (traceability) และใช้ประกอบงานวิชาการได้อย่างมั่นใจ
2.3 การสรุปและสร้างโครงสร้างเนื้อหา
ในโหมด Studio ระบบสามารถสร้าง Study Guide, สรุปรายงาน, ประเด็นอภิปราย หรือแนวคำถามสอบจากเอกสารจำนวนมาก ช่วยย่นระยะเวลาในการจัดทำสื่อการสอนหรือเตรียมประชุม
2.4 Audio Overview และ Interactive Audio
ข้อมูลสามารถแปลงเป็นเสียงบรรยายสรุป (audio overview) และเปิดโอกาสให้ผู้ใช้สนทนาโต้ตอบในลักษณะคล้ายพอดแคสต์เชิงโต้ตอบ ส่งเสริมการเรียนรู้แบบยืดหยุ่น (flexible learning)
3. การเริ่มต้นใช้งาน NotebookLM
ขั้นตอนการใช้งานมีลำดับดังนี้
เข้าสู่เว็บไซต์ notebooklm.google.com
ลงชื่อเข้าใช้ด้วยบัญชี Google
สร้างสมุดงาน (Notebook) ใหม่
อัปโหลดเอกสารต้นทาง
ตั้งคำถามหรือเลือกโหมด Studio เพื่อสร้างเนื้อหา
กระบวนการทำงานของระบบเริ่มจากการประมวลผลเอกสาร สร้างบริบทความเข้าใจ จากนั้นจึงตอบคำถามหรือสังเคราะห์ข้อมูล การตั้งคำถามที่ชัดเจน (prompt engineering) จะช่วยเพิ่มคุณภาพของคำตอบอย่างมีนัยสำคัญ
4. การใช้ NotebookLM ในการเรียน การสอน และการวิจัย
4.1 ด้านการเรียนการสอน
สรุปบทเรียนจากสไลด์หรือเอกสารจำนวนมาก
สร้างแนวคำถามอภิปรายหรือแบบฝึกหัด
ช่วยผู้เรียนทบทวนเนื้อหาเชิงลึก
สนับสนุนการเรียนรู้แบบ Active Learning
สำหรับอาจารย์ผู้สอน สามารถใช้เพื่อออกแบบ Study Guide หรือสังเคราะห์สาระสำคัญก่อนจัดกิจกรรมการเรียนรู้
4.2 ด้านการวิจัย
วิเคราะห์เอกสารทบทวนวรรณกรรม (Literature Review) หลายฉบับพร้อมกัน
เปรียบเทียบแนวคิดจากหลายแหล่งข้อมูล
สกัดประเด็นวิจัย ช่องว่างความรู้ และกรอบแนวคิด
ตรวจสอบการอ้างอิงจากแหล่งต้นทาง
อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยควรใช้วิจารณญาณ ตรวจสอบความถูกต้อง และไม่พึ่งพา AI แทนการอ่านต้นฉบับทั้งหมด การใช้ NotebookLM ควรเป็น “เครื่องมือช่วยคิด” (cognitive support tool) ไม่ใช่ “ผู้ตัดสินแทน”
5. ความแตกต่างระหว่าง NotebookLM กับ ChatGPT และ Gemini
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Phunsawat, W. (2025). NotebookLM เครื่องมืออัจฉริยะในการสรุปเนื้อหาการเรียนการสอน. สืบค้นจาก https://ai.kku.ac.th/notebooklm-เครื่องมืออัจฉฉริยะ/
SME Jump. (n.d.). รู้จักกับ NotebookLM. สืบค้นจาก https://www.smejump.co.th/blog/google-notebooklm-guide/
Spring News. (2024). รู้จัก NotebookLM ผู้ช่วย AI หนึ่งในสิ่งประดิษฐ์ดีที่สุดแห่งปี 2024. สืบค้นจาก
https://www.springnews.co.th/digital-tech/technology/855005
Techsauce Team. (2025). NotebookLM คืออะไร? AI อ่านไฟล์จาก Google สรุปงานได้ทันทีและฟรี!. สืบค้นจาก
https://techsauce.co/tech-and-biz/notebooklm-google-ai-what-is-it
True Digital Academy. (2025). รวมฟีเจอร์ NotebookLM “อ่านแทน-สรุปให้ครบ” ผู้ช่วย AI ที่ช่วยประหยัดเวลาทำงานเอกสาร. สืบค้นจาก
https://www.truedigitalacademy.com/blog/save-time-with-notebooklm
แหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
Aguado-García, J.-M., Alonso-Muñoz, S., & De-Pablos-Heredero, C. (2025). Using Artificial Intelligence for Higher Education: An
Overview and Future Research Avenues. SAGE Open, 15(2), 1–22. https://doi-org.kasetsart.idm.oclc.org/10.1177/21582440251340352
Retrieved from https://research-ebsco-com.kasetsart.idm.oclc.org/linkprocessor/plink?id=67f279c6-7546-31a0-832d-67365a7509d7
Arroyo-Machado, W., Ma, J., Chen, T., Johnson, T. P., Islam, S., Michalegko, L., & Welch, E. (2025). Generative AI and academic
scientists in US universities: Perception, experience, and adoption intentions. PLoS ONE, 20(8), 1–18.
https://doi-org.kasetsart.idm.oclc.org/10.1371/journal.pone.0330416 Retrieved from https://research-ebsco-
com.kasetsart.idm.oclc.org/linkprocessor/plink?id=15b00fce-0f52-316f-9c2d-848bfcd83798
Kulkanjanapiban, P., Silwattananusarn, T., & Lambovska, M. (2025). Research on AI-driven innovations and services in academic
libraries: A bibliometric and systematic literature review. Journal of Data & Information Science, 10(4), 146–196.
https://doi-org.kasetsart.idm.oclc.org/10.2478/jdis-2025-0036 Retrieved from https://research-ebsco-
com.kasetsart.idm.oclc.org/linkprocessor/plink?id=b3134d29-207b-302a-85a5-9318251afd20
Sawair, F., & Ghazzawi, H. (2025). Generative AI in Research Group Formation: Academic Perceptions and Institutional Pathways.
Information, 16(12), 1081. https://doi-org.kasetsart.idm.oclc.org/10.3390/info16121081 Retrieved from
https://research-ebsco-com.kasetsart.idm.oclc.org/linkprocessor/plink?id=710a7bdf-c64a-3e2c-b64c-d4113c81ae88
Shahzad, M. F., Xu, S., Liu, H., & Zahid, H. (2025). Generative Artificial Intelligence (ChatGPT‐4) and Social Media Impact on
Academic Performance and Psychological Well‐Being in China’s Higher Education. European Journal of Education,
60(1), 1–15. https://doi-org.kasetsart.idm.oclc.org/10.1111/ejed.12835 Retrieved from
https://research-ebsco-com.kasetsart.idm.oclc.org/linkprocessor/plink?id=2c7eb5ae-608a-332f-8a85-c47a1e271304